De 5 meest voorkomende tekortkomingen in legionellabeheer

Geplaatst op 5 maart 2026

Wat C-mark tegenkomt tijdens audits

Het drinkwaterbedrijf voert steekproefsgewijs inspecties uit namens de Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T) bij zogenoemde prioritaire locaties, zoals zorginstellingen, vakantieparken, jachthavens en (andere) verblijfsgebouwen. Ook na een melding of overschrijding kan er onverwacht een controle volgen. Daarbij wordt gekeken of het legionellabeheer volgens het beheersplan wordt uitgevoerd én goed is vastgelegd. Tijdens Legionella-audits controleert C-mark datzelfde beheer, maar dan grondiger en preventief. In de praktijk blijkt dat juist in het legionellabeheer regelmatig kleine hiaten ontstaan. Dat is niet vreemd: vaak zijn er complexe drinkwaterinstallaties aanwezig, terwijl technici juist een breed takenpakket hebben. In dit artikel laten we zien welke tekortkomingen het vaakst voorkomen en hoe je verrassingen bij een inspectie kunt voorkomen.

Marianne Klören is waterveiligheidsexpert bij C-mark en voert regelmatig audits Legionellabeheer uit bij prioritaire locaties. Organisaties kiezen vaak bewust voor deze audit om te controleren of de beheersmaatregelen uit het legionellabeheersplan daadwerkelijk en op de juiste manier worden uitgevoerd. Tijdens zo’n audit loopt Marianne het beheer stap voor stap na: wordt er gespoeld, worden de juiste tappunten wekelijks gespoeld, worden temperatuurmetingen uitgevoerd op de aangewezen meetpunten en worden afwijkingen correct opgevolgd? Op basis van de registraties stelt zij verdiepende vragen. “Uit het logboek kun je vaak al zien of het beheer het juiste effect heeft,” zegt Marianne. “Daaruit kunnen we iets opmaken over wat er mogelijk in de installatie speelt.”

Tijdens haar audits ziet zij regelmatig dezelfde knelpunten terug. Dit zijn de meest voorkomende (en meest opvallende) situaties uit de praktijk.

1. Geen opvolging van gemeten temperaturen in het logboek

“Ik kom regelmatig logboeken tegen waarin staat: koudwatertemperatuur 27 graden Celsius”, vertelt Marianne. “Dan vraag ik: wat is er daarna gebeurd? Soms krijg ik dan als reactie ‘Moet ik daar dan iets mee?’.” In veel gevallen is er wel actie ondernomen. “Zo was ik op een locatie waar extra werd gespoeld na zo’n afwijking. Dat was netjes gedaan. Maar niemand had daarna gecontroleerd of het probleem ook echt was opgelost. Bij de volgende meting was de temperatuur weer te hoog.” Volgens Marianne gebeurt dit vaker dan mensen denken. “Dan zie je dezelfde afwijking steeds terugkomen, omdat niemand vastlegt of een maatregel structureel werkt. En dan is er echt een risico op groei van legionellabacteriën.”

2. Voorgeschreven installatie-aanpassingen zijn niet uitgevoerd

Tijdens de risicoanalyse worden vaak situaties gezien die een risico opleveren voor de waterveiligheid. Het beheersplan schrijft dan installatieaanpassingen voor. “Bijvoorbeeld als koude leidingen langs warme leidingen zijn gelegd”, legt Marianne uit. “Dan kunnen koudwaterleidingen onbedoeld opwarmen tot temperaturen waarbij legionellabacteriën goed kunnen groeien. Als we dat tijdens de risicoanalyse al hebben gezien, staat in het beheersplan dat deze leidingen uit elkaar moeten.” Ook dode leidingen komen vaak al tijdens risicoanalyses aan het licht. “Die moeten eruit. En ook terugstroombeveiligingen die ontbreken, moeten geplaatst worden. Dat soort ‘eenmalige’ beheersmaatregelen staan in het beheersplan en ze zijn écht belangrijk.” Toch ziet Marianne dat deze maatregelen regelmatig blijven liggen. “Soms zijn ze niet uitgevoerd, soms wel, maar is dat nergens geregistreerd. Dit hoort ook bij je legionellabeheer. Mijn advies is altijd: neem de eenmalige maatregelen serieus, leg vast dat ze zijn opgevolgd én hoe ze zijn opgevolgd. Op locatie lopen we zo nodig steekproefsgewijs de uitvoering van de maatregelen na. Maar ik maak ook wel mee dat mensen zelf vragen om te controleren of ze het op de juiste manier hebben gedaan.”

3. Geen volledige registratie in het logboek

“’O ja, er zit daar ook nog een kraantje en die spoelen we altijd mee’, hoorde ik tijdens een audit”, vertelt Marianne. “Maar dat stond nergens in het logboek.” Wat niet is geregistreerd, telt niet als uitgevoerd. “Bij een inspectie kun je daar gewoon een waarschuwing voor krijgen. Zorg ervoor dat alles wat je doet, ook in je logboek terug te vinden is. Andersom komt ook geregeld voor: een koffiemachine of ander apparaat is weggehaald, maar de kraan zit er nog. Die moet dan op de spoellijst komen.”

Dat geldt in het bijzonder voor hotels en zorginstellingen. Marianne: “Daar is vaak sprake van leegstand. Je moet verplicht bijhouden welke kamers langer dan zeven dagen leeg staan, bijvoorbeeld via een uitdraai uit het reserveringssysteem. Als dat niet op orde is, loop je risico.” Bij zorginstellingen speelt nog iets anders. “Een kamer kan bezet zijn, maar als een bewoner bedlegerig is, worden de wastafel en de douche meestal niet gebruikt. Tegenwoordig gebruiken ze namelijk speciale instant washandjes voor het wassen. De kranen bij de wastafel en de douche staan dan stil in een warme ruimte. Eigenlijk realiseert niemand zich dat die situatie vergelijkbaar is met leegstand. Daar zien we problemen ontstaan.”

4. Terugstroombeveiligingen ontbreken, worden niet gecontroleerd of niet vervangen

Tijdens audits kijkt Marianne naar veel verschillende registraties; ook naar de controle van terugstroombeveiligingen. “De jaarlijkse controle van terugstroombeveiligingen is verplicht. Ook bij niet-prioritaire locaties,” legt ze uit. “Maar wat ik geregeld zie, is dat ze óf defect en niet vervangen zijn, óf niet jaarlijks gecontroleerd worden.” Terugstroombeveiligingen, zoals EA-, CA- of BA-beveiligingen voorkomen dat verontreinigd water terugstroomt in het drinkwatersysteem. Denk aan cv-water, industrieel water of vervuild spoelwater. “Je wilt geen koffie uit je douche, en je wilt ook geen cv-water in je koffie,” zegt Marianne. “Daarom zitten er terugstroombeveiligingen tussen. Maar dan moeten ze het wel doen.”

“Soms hoor ik: ‘Dat doen we zelf wel.’ En dat mag. Maar als je niet precies weet hoe je zo’n keerklep moet testen, gebeurt het in de praktijk niet. Grappig detail: ik kwam eens vier keerkleppen in serie in een leiding tegen. Dan vraag ik me echt af: wat is hier de gedachte geweest? Het is wel belangrijk om de juiste kennis te hebben als het om keerkleppen gaat.” Onjuist geplaatste of defecte keerkleppen kunnen een potentieel risico vormen. “Ik zag laatst een vaatwasser, zonder goed werkende CA-terugstroombeveiliging. Dat spoelwater bevat zeep, kan verontreinigd zijn en in potentie in het drinkwater terechtkomen. Een belangrijk controlepunt tijdens audits is daarom: worden alle terugstroombeveiligingen jaarlijks gecontroleerd? En als er een defect wordt vastgesteld: is aantoonbaar vastgelegd dat die is vervangen?”

5. Drinkwaterinstallatietekeningen ontbreken of zijn niet actueel

Een ander terugkerend knelpunt tijdens audits: installatietekeningen die ontbreken of niet meer kloppen. “Dat is echt een onderschat risico,” zegt Marianne. “Als de tekeningen niet up-to-date zijn, weet je eigenlijk niet meer hoe je installatie door het pand loopt.” Dat wordt vooral problematisch wanneer er iets moet worden aangepast of wanneer een externe monteur wordt ingeschakeld. “Stel: er komt een monteur die hier niet dagelijks werkt. Die moet gaan zoeken: waar loopt de leiding, waar zit de aftakking? Dan ben je langer bezig en is de kans groter dat je op het verkeerde punt aftakt.” Dat kan ongewenste risico’s opleveren. “Ik heb situaties gezien waarin een koffiemachine werd aangesloten op een punt waar ook een brandhaspel op zat. Dat water wil je echt niet in je koffie hebben.”

Ook bij de controle van terugstroombeveiligingen spelen tekeningen een cruciale rol. Bij grote installaties met veel keerkleppen kan onder voorwaarden gewerkt worden met steekproeven.

“Als je bijvoorbeeld 50 gelijkwaardige EA-keerkleppen hebt, mag je er 13 testen. Als die groep goedgekeurd wordt, hoef je niet alle 50 te testen. Maar is er één die niet voldoet, dan moet je alsnog de hele groep controleren.” Eén van de voorwaarden om te mogen controleren met steekproefselectie is dat alle keerkleppen correct op tekening staan. “Zeker bij installaties met honderden keerkleppen is dat interessant. Maar dan moeten je tekeningen wel actueel zijn.” En dat is niet alleen praktisch verstandig, maar ook wettelijk verplicht.

Uitdagingen bij het beheersen van een veilige drinkwaterinstallatie

Volgens Marianne is het logisch dat dit soort situaties ontstaan. “Water is niet het enige waar prioritaire locaties zich mee bezighouden. Technische mensen hebben een heel breed takenpakket: brandveiligheid, elektra, cv en alles wat er verder kapot kan gaan op de locatie. Als specialist in water heb ik de kennis en tijd om echt naar alle waterveiligheidsaspecten te kijken. Daardoor kom ik meer tegen in de drinkwaterinstallatie dan de gemiddelde technicus.”

Daarnaast vraagt ook het beheersplan aandacht. “Dat is een vrij lijvig document. Je moet er echt even tijd voor nemen om alles door te nemen. Het beheer wordt vaak wel uitgevoerd, zoals het meten van temperaturen. Maar soms ontbreekt de kennis om te weten wat je met de uitkomsten moet doen.”

Praktische tips van Marianne: hoe bereid je je voor op een inspectie?

Het drinkwaterbedrijf voert steekproefsgewijs inspecties uit namens de Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T). Ook na een melding of overschrijding kunnen extra controles volgen. Hoe bereid je je voor op zo’n inspectie?

1. Lees het beheersplan regelmatig door. “Kloppen de beschreven situaties en de componentenlijsten nog? Laatst bleek tijdens een audit een heel bijgebouw nog in het beheersplan te staan, terwijl het al was gesloopt. Tekeningen moeten actueel zijn. En is het beheersplan zelf nog actueel, op basis van de geldende wet- en regelgeving? Controleer regelmatig of dat nog het geval is. En kloppen je logboekbladen en je werkprocedures? Voer ik alles nog uit zoals het de bedoeling was?”
2. Kijk kritisch naar je registraties. “Trek conclusies uit terugkerende patronen, zoals te hoge koudwatertemperaturen of te lage warmwatertemperaturen. En onderneem actie.”
3. Stel direct een actieplan op voor de eenmalige beheersmaatregelen. “Voorkom dat je te laat ontdekt dat je de eenmalige beheersmaatregelen nog niet hebt uitgevoerd. Voer de actiepunten uit die voortkomen uit de jaarlijkse keerklepcontrole of haal die dode leiding weg en wacht er niet mee.”
4. Ben je iets vergeten te registreren? Wees daar eerlijk over. “Vink het niet alsnog af, met een datum in het verleden. Wat je in zo’n geval het beste kunt doen: laat zien dat je snapt dat je een fout hebt gemaakt en dat je vergeten bent te registreren. Registreer op de datum van vandaag een verklaring dat je het niet hebt opgeschreven, maar bijvoorbeeld wel elke week hebt gespoeld. En registreer de volgende keer wel.”
5. Laat een Legionella-audit uitvoeren door een specialist in waterveiligheid. “Als wij een audit uitvoeren, ben je in ieder geval goed voorbereid op zo’n inspectie van I&LT of het drinkwaterbedrijf. We lopen het beheer zorgvuldig na en helpen om hiaten zichtbaar te maken. Je krijgt van ons advies, uitleg en eigenlijk een soort training-on-the-job waarin je al je technische vragen kunt stellen. Bovendien kun je onze adviseurs optioneel inschakelen als hulplijn tijdens een inspectie, als er bijvoorbeeld sprake is van verschil van inzicht. Dat geeft een zeker gevoel.”

“Een goed beheerde drinkwaterinstallatie vraagt meer dan alleen uitvoeren wat op papier staat”, vertelt Marianne. “Juist in de dagelijkse praktijk ontstaan kleine afwijkingen, vergeten registraties of onbedoelde risico’s. Door daar tijdig bij stil te staan, voorkom je dat aandachtspunten pas zichtbaar worden op het moment dat het écht moet.”

Wil je weten wat een Legionella-audit voor jouw locatie oplevert?

Een audit voorkomt verrassingen en geeft grip op je drinkwaterinstallatie. Met een audit blijf je up-to-date en blijf je voldoen aan de laatste wet- en regelgeving. Bovendien heb je de zekerheid van een waterveiligheidsexpert die jaarlijks het beheer van je drinkwaterinstallatie kritisch naloopt, voor extra veiligheid. Je voorkomt afwijkingen bij een inspectie van het drinkwaterbedrijf, waarna je snel je drinkwaterinstallatie op orde moet brengen. Met ons advies krijg je de tijd om in je eigen tempo aan verbeteringen te werken. Zo ben je helemaal klaar voor een inspectie. Met goed beheer voorkom je bovendien extra kosten zoals reinigingsacties om biofilm uit je leidingwerk te halen. Benieuwd wat er bij jouw locatie zichtbaar wordt als een specialist van C-mark met een frisse blik meekijkt? Neem contact met ons op of lees meer over audits op onze website. 

<terug