Steeds opnieuw legionella-overschrijdingen: wat nu?
Geplaatst op 2 juli 2026
Je hebt al van alles geprobeerd, maar toch blijven de legionella-normoverschrijdingen terugkomen. Of de waarden lopen zelfs langzaam op. Hoe kan dat? En wanneer is het moment aangebroken om niet langer alleen de symptomen te bestrijden, maar écht op zoek te gaan naar de oorzaak? Marianne Klören en Remco Haanappel, waterveiligheidsexperts bij C-mark, leggen het uit en vertellen wat zij in de praktijk tegenkomen.
Niet iedere normoverschrijding vraagt om een brononderzoek
Een brononderzoek kan uitkomst bieden bij terugkerende legionella-overschrijdingen. Maar niet iedere normoverschrijding vraagt direct om zo'n uitgebreid onderzoek. Remco: "Kijk bij lage, terugkerende legionella-normoverschrijdingen onder de 1.000 kve/l eerst naar het gebruik en beheer van de installatie. Is er leegstand geweest? Is er voldoende gespoeld? Zijn de beheerstaken en de technische maatregelen uit het beheersplan überhaupt uitgevoerd? Vaak is daar al een verklaring te vinden. Dan is het advies eigenlijk om eerst met die beheersmaatregelen te starten én een reiniging of desinfectie uit te laten voeren. Wij helpen klanten hier dagelijks bij, met advies."
Wat is een brononderzoek eigenlijk?
Als er tóch legionella-overschrijdingen blijven komen, is een brononderzoek noodzakelijk. Marianne: “Een expert onderzoekt dan stap voor stap de installatie, het gebruik en de historie van het gebouw. Soms blijkt de oorzaak verrassend eenvoudig. Soms leidt het onderzoek juist naar verborgen problemen die al jarenlang aanwezig zijn.”
Waar start een brononderzoek?
“Voordat een adviseur naar de locatie gaat, verzamelen we eerst zo veel mogelijk informatie”, vervolgt Remco. “Temperatuurregistraties, analysehistorie, beheerstaken en eventuele wijzigingen in het gebouw bekijken we, zoals ruimtes die een andere functie krijgen of bijgeplaatste toestellen die warmte afgeven. We kijken naar de trend in de analyserapporten. Is er ineens een explosie van bacteriën? Zit het steeds op hetzelfde tappunt, bij warm of bij koud water, of juist verspreid door het hele gebouw? Dat bepaalt waar ik als eerste ga zoeken."
Drinkwater is niet steriel
Waar komt die legionellanormoverschrijding toch vandaan? "Veel mensen denken dat er geen bacteriën in drinkwater zitten", legt Marianne uit. "Maar drinkwater in Nederland is bacteriologisch stabiel, niet steriel. Bij binnenkomst zit er weliswaar vrijwel geen legionella in, maar soms komt er wel een klein beetje legionella binnen via de watermeter. Die hoeveelheid maakt niemand ziek. Met de aanleg en het juiste beheer van de drinkwaterinstallatie, zorg je ervoor dat het water voldoende ververst en koel blijft. Maar als de omstandigheden in een gebouw gunstig zijn voor groei, kan dat kleine beetje legionella uitgroeien tot een groot probleem. Bijvoorbeeld als je installatie niet is aangelegd volgens de regels vastgelegd in de Drinkwaterwetgeving en NEN1006. Dat komen we vaker tegen dan je denkt, ook bij nieuwbouw.”
Stilstaand water vormt een risico
Leegstand speelt daarbij vaak een belangrijke rol. "Tijdens corona zagen we veel problemen bij hotels", vertelt Remco. "Gebouwen stonden maanden leeg. Vervolgens ging de deur weer open en kwam de eerste monstername. Dan krijg je de vraag: ‘hoe kan dit nou’? Maar als er maandenlang niet gespoeld is en je weet dat er een klein beetje legionella in je installatie kan zitten vanuit het drinkwater, is de groei logisch te verklaren."
Een brononderzoek is maatwerk
"Bij het maken van een beheersplan kijk ik naar de hele installatie", zegt Marianne. "Bij een brononderzoek zoom ik juist in op dat deel waar ik verwacht dat het probleem zit. Daarbij zetten we verschillende hulpmiddelen in. Analyserapporten, bouwtekeningen, temperatuurloggers, warmtebeeldcamera’s en waar nodig extra monstername; alles wat verborgen is proberen we zichtbaar te maken", vertelt ze. "Soms plaatsen we langere tijd temperatuurloggers, omdat metingen over een langere periode meer zeggen dan een momentopname." Volgens Marianne maakt dat het vak juist zo interessant. "Ik heb geen röntgenogen, dus ik kan niet door de vloer heen kijken. Dan zet ik de warmtebeeldcamera aan het werk. Soms denk ik: hier moet het zitten, maar vind ik niets. Het leuke én het lastige van een brononderzoek is dat het nooit standaardwerk is."
Warmte is vaak de boosdoener
Veel problemen ontstaan doordat koud water ongemerkt te warm wordt. "De basis is simpel", zegt Remco. "Koud water moet onder de 25 °C blijven en warm water boven de 60 °C. Maar in moderne gebouwen zijn er regelmatig bezuinigingen op airconditioning, bijvoorbeeld op de bovenste verdieping die alleen voor opslag wordt gebruikt. Maar op de bovenste verdieping lopen dan wel koudwaterleidingen, terwijl het daar erg warm wordt in de zomer onder het platte dak. Dan kom ik op de hoogste verdieping en zie ik de deuren open staan voor een beetje verkoeling. Dan weet ik soms al genoeg.”
Ook zijn er steeds meer warmtebronnen in nieuwe gebouwen die voor problemen zorgen. "Het blijft me verbazen dat stadsverwarming en drinkwater nog regelmatig samen in één technische ruimte worden geplaatst. Je hebt leidingen van 70 °C en daar vlak naast de koudwaterleiding, zonder isolatie. Die warmte moet ergens naartoe. De koudwaterleiding warmt dan op, net als het water. Zelfs als er een wand tussen staat. Als het water ’s nachts stilstaat, ontstaat een optimale temperatuur voor legionellagroei. Ook zien we regelmatig dat de warmwaterleidingen de koudwaterleidingen kruisen, waardoor het koude water tóch opwarmt."
Onverwachte gevolgen van veranderd gebouwgebruik
Ook wijzigingen in het gebruik van een gebouw zorgen regelmatig voor onverwachte problemen. Marianne: "In een zorginstelling zagen we op de tekeningen niets bijzonders. Na veel zoeken, bleek dat een ruimte anders werd gebruikt dan oorspronkelijk gepland. Er stonden meerdere wasdrogers. Daardoor liep de temperatuur in die ruimte op tot 40 °C. Door die ruimte liepen ook drinkwaterleidingen, en het water stond daar ’s nachts stil. Dat zorgde voor legionella-normoverschrijdingen."
Marianne ziet dit ook bij locaties die in de loop der jaren een andere functie krijgen. "Ik heb een terrein gezien waar vroeger veel meer gebouwen en voorzieningen aanwezig waren. In de loop van de tijd werden steeds meer gebouwen afgekoppeld, terwijl de oorspronkelijke aanvoerleiding bleef liggen. Uiteindelijk werden nog maar een paar tappunten gebruikt. De leiding was daardoor veel te groot geworden voor het werkelijke waterverbruik. Daardoor ververs je de inhoud van zo’n leiding met een hele grote diameter niet genoeg. Dat soort veranderingen zie je niet terug op een analyserapport, maar kunnen wel degelijk de oorzaak zijn van terugkerende legionellaproblemen."
Een speld in een hooiberg
Sommige oorzaken springen direct in het oog. "Soms kom ik een technische ruimte binnen en weet ik eigenlijk meteen wat er misgaat", vertelt Marianne. Maar niet altijd. "We hebben ooit een terugkerende normoverschrijding onderzocht en konden maar niet vinden waar het probleem zat. Alles leek in orde. We zagen bij de meting geen opwarming en ook stilstand leek geen rol te spelen. Uiteindelijk ontdekten we een magneetventiel, dat in normaal bedrijf actief open werd gestuurd. Dat gaf heel plaatselijk opwarming, wat bij normaal meten niet zichtbaar werd. Maar dat bleek wel de oorzaak. Dat soort situaties vind je alleen als je heel gericht blijft doorzoeken."
Nieuwe technieken zorgen voor nieuwe uitdagingen
Ook verduurzaming brengt nieuwe risico's met zich mee. "Vroeger zochten we vooral aan de koudwaterkant", vertelt Remco. "Nu zien we ook steeds vaker problemen aan de warmwaterkant, bijvoorbeeld bij warmtepompboilers. Vanwege een groeiend aantal warmtepompsystemen verwachten we dat het aantal problemen verder toe zal nemen. Zo had ik laatst een situatie waarbij een warmtepompboiler acht woningen moest voorzien van warm water, terwijl de fabrikant maximaal zes adviseerde. Door het hoge verbruik werd een deel van het water onvoldoende opgewarmd. Dan blijft de temperatuur te laag om legionellabacteriën af te doden. Dat bleek dé oorzaak van de normoverschrijdingen."
Kostenbesparing als verborgen risicofactor
Niet altijd is de installatie het probleem. Ook energie- of kostenbesparing kan onbedoeld problemen veroorzaken. "We hebben situaties gezien waarbij warmwaterbereiders 's nachts werden uitgeschakeld om energie te besparen", vertelt Remco. "De volgende ochtend duurde het vervolgens uren voordat de installatie weer veilig op temperatuur was. Daar was simpelweg niet over nagedacht. De energierekening moest omlaag, maar de gevolgen voor de waterkwaliteit waren niet meegenomen."
Volgens Remco gebeurt dit vaker dan veel mensen denken. "Mensen kijken begrijpelijkerwijs vaak eerst naar de portemonnee. Maar als installaties of onderdelen worden uitgeschakeld zonder na te denken over de gevolgen voor de waterkwaliteit, kan dat juist nieuwe problemen veroorzaken. Bijvoorbeeld als je een ontharder uitschakelt, omdat die veel onderhoud vergt. Dan ontstaat daar juist een plek waar bacteriën kunnen groeien."
Van simpele oplossing tot grote verbouwing
De uitkomsten van een brononderzoek verschillen sterk. "Soms valt het enorm mee", zegt Remco. "Dan is een drukverhoger die nooit gebruikt wordt, een uitgeschakelde ontharder of een eenvoudig beheerprobleem de oorzaak. Dan haal je de drukverhoger of ontharder weg, plaats je een recht stuk leiding en ben je klaar." Maar soms zijn ingrijpende maatregelen nodig. "Dan kom je uit bij legionellabeheerstechnieken waarbij we een poortwachter inzetten zoals UV, ultrafiltratie of koper-zilverionisatie", zegt hij. "En soms moet de drinkwaterinstallatie ingrijpend aangepast worden."
Gefaseerd naar een structurele oplossing
De resultaten van een brononderzoek worden vastgelegd in een rapport met een duidelijke tijdlijn en concrete aanbevelingen. Daarbij kijken Marianne en Remco niet alleen naar de uiteindelijke oplossing, maar ook naar de volgorde waarin maatregelen het beste kunnen worden uitgevoerd. "We werken gefaseerd", vertelt Marianne. "We beginnen met de maatregelen waarvan we verwachten dat ze het meeste effect hebben. Daarna beoordelen we of de normoverschrijdingen verdwijnen. Is dat niet het geval, dan zetten we de volgende stap. Zo proberen we steeds de oorzaak zo gericht mogelijk weg te nemen."
"Welke oplossing werkt, hangt helemaal af van wat we tijdens het brononderzoek aantreffen", zegt Marianne. "Als de klant dat wil, begeleiden we ook de uitvoering", vervolgt ze. "Onze adviseurs houden de inhoudelijke regie en stemmen af met de installateur. Afhankelijk van de uitkomsten kunnen onze collega's van de afdeling Techniek zelfs ondersteunen bij de uitvoering. Denk aan het aanpassen van delen van de installatie, het tijdelijk overnemen of intensiveren van beheerstaken. En als een verbouwing niet haalbaar of proportioneel is, kijken we samen met de klant welke legionellabeheertechniek in die situatie een passend alternatief kan zijn. Na afloop controleren we graag of de maatregelen het gewenste effect hebben gehad."
Blijf niet eindeloos symptomen bestrijden
Volgens Marianne en Remco is het belangrijkste advies simpel. "Blijf niet eindeloos reinigen als de oorzaak niet bekend is", zegt Marianne. "Bij terugkerende overschrijdingen moet je op een gegeven moment verder kijken." Remco besluit: "Een brononderzoek is eigenlijk detectivewerk. Je probeert alle puzzelstukjes bij elkaar te leggen. Soms is het iets kleins, soms iets ingewikkelds. Maar pas als je de echte oorzaak kent, kun je het probleem structureel oplossen."
Heb je te maken met terugkerende legionella-overschrijdingen?
De waterveiligheidsexperts van C-mark helpen je bij het achterhalen van de oorzaak. Met een combinatie van analysehistorie, analyserapporten, bouwtekeningen en onderzoek op locatie brengen we verborgen risico's in beeld en vertalen we de resultaten naar praktische maatregelen.