Openluchtbaden winterklaar maken: geen koud kunstje

Geplaatst op 29 september 2026

Met meerdere hittegolven nog vers in het geheugen, lijkt de winter ver weg. Maar voor openluchtbaden staat het winterseizoen bijna voor de deur. Sinds halverwege september zijn de meeste baden gesloten. Soms na afsluitende ludieke acties, zoals het populaire baas-hond-zwemmen. Na een druk zomerseizoen volgt voor zwembadteams dan nog een flinke klus: het winterklaar maken van het zwembad. Wat komt er allemaal bij kijken om het bassin en de installatie-onderdelen goed door de winter te helpen? Ger Hulshof, senior waterveiligheidsexpert bij C-mark, zet het voor je op een rij.

“Er bestaat geen algemeen protocol voor het winterklaar maken van openluchtbaden”, begint Ger. “Ieder zwembad is anders en dat betekent dat het altijd maatwerk is. Ook wanneer je het bad winterklaar maakt en hoeveel tijd je daarmee kwijt bent, verschilt van bad tot bad.” Toch zijn er twee vuistregels die voor alle baden gelden: het is belangrijk om álle installatie-onderdelen en leidingen bij de werkzaamheden te betrekken en dat het werk klaar is vóór de vorstperiode begint. Het zwembad loopt anders (on)zichtbare en/of technische schade op. En dat kan financiële gevolgen hebben.

Het bassin: overwinteren met of zonder water?

De bassins van een openluchtbad kunnen met of zonder water overwinteren. Beide overwinteringsmethodes hebben voor- en nadelen. Een overwintering met water heeft als voordeel dat de voorjaarsschoonmaak minder inspanning kost. Een nadeel is dat er meer maatregelen nodig zijn om het bassin te beschermen tegen vorstschade. Een bassin laten overwinteren zonder water is relatief goedkoop, maar je loopt het risico dat de vorst schade toebrengt aan (de tegels van) het bassin. Ger: “De ‘beste overwinteringsmethode’ voor het bassin van een openluchtbad bestaat niet. Welke methode je het beste kiest, hangt af van allerlei plaatselijke factoren. De hoogte van het grondwater rond het bassin speelt hierbij een cruciale rol.” In gebieden met hoog grondwater kan een bassin maar op één manier overwinteren: met water. Leegpompen van het bassin is in deze gebieden niet mogelijk: de tegendruk van het water in het bassin is nodig om de druk van het grondwater op te heffen.

Overwinteren zonder water

Bassins die door hun constructie of door hun ligging zijn beschermd tegen de opwaartse druk van het grondwater, kunnen zonder water overwinteren. Dat geldt bijvoorbeeld voor bassins in gebieden met laag grondwater, zoals op de Veluwe, waar het grondwater heel diep ligt. Deze bassins lopen niet het risico dat ze door de druk van het grondwater letterlijk uit de grond worden geduwd. Over het algemeen is deze methode alleen geschikt voor kleine en ondiepe bassins zoals peuter- of kleuterbassins. Ger: “Vóór de vorstperiode moet al het water uit het bassin zijn gepompt. Regen- of smeltwater dat zich in de winterperiode in het diepe gedeelte van het bassin verzamelt, moet tussendoor worden weggepompt naar het riool. Dat kan met een dompelpomp. Zo voorkom je dat het water bevriest, uitzet en schade toebrengt aan het bassin.”

Voordelen van overwinteren zonder water zijn:

• er vindt vrijwel geen algenvorming plaats;
• in het voorjaar kun je gelijk beginnen met de voorjaarsschoonmaak;
• je voorkomt dat de bouwkundige constructie vorstschade oploopt door ijsafzetting.

Nadelen van overwinteren zonder water zijn:

• vorstschade kan echter wel ontstaan doordat oppervlakte- of grondwater in de ruimte achter de tegels dringt. Wanneer dit water bevriest, kunnen tegels versplinteren;
• de voorjaarsschoonmaak is bewerkelijk.

Overwinteren met water

“Bij overwinteren met water is de grootste uitdaging het voorkomen van vorstschade”, zegt Ger. “Bassins van roestvaststaal en polyester hebben overigens geen last van eventuele ijsafzettingen. Vroeger werden vaak natuurlijke materialen zoals bladeren, rietbundels of (kreupel)hout gebruikt om de druk van het ijs te verminderen. Modernere oplossingen zijn onder andere hardschuimblokken, platen van roestvaststaal en lokale verwarming.” Welke methode je ook gebruikt, je moet het waterpeil in alle gevallen ongeveer 30 centimeter verlagen om de constructie van de bassinrand met overloopgoten (de bassinkop) tegen ijsvorming te beschermen. Maar waar moet je daarna op letten? Ger: “Bij een verlaagde waterspiegel wordt de bassinkop blootgesteld aan uitdroging en verhoogde temperatuurverschillen. Daardoor kunnen spanningen en scheurtjes in het materiaal ontstaan. Daarom adviseer ik om de bassinkop af te dekken met isolatiematerialen en/of folie.” En ook de onderwaterverlichting heeft aandacht nodig: “Om te voorkomen dat de gevoelige onderwaterverlichting vorstschade oploopt, moet er minimaal 30 centimeter water boven de lampen staan. Als dat niet mogelijk is, dan moet je de lampen uitbouwen.”

Waterkwaliteit

Het water in het bassin heeft in de winter bij voorkeur een pH-waarde van 7,0 – 7,4 en een gehalte aan vrij beschikbaar chloor van circa 1 mg/L. Voor bassins van roestvaststaal of met roestvaststalen onderdelen zijn er nog aanvullende eisen aan de waterkwaliteit. Ger raadt aan om voor het overwinteren de pH-waarde en het chloridegehalte te controleren en zo nodig aan te passen. “Doseer ook regelmatig producten om de algengroei te remmen en kalkafzetting te voorkomen. Volg voor de juiste concentratie en frequentie de gebruiksaanwijzing van de productleverancier. Raadpleeg de leverancier hiervoor.”

Isolatielaag

Bij vorst is het zaak dat je voorkomt dat de ‘kop’ van het bassin (de randen met de startblokken en de overloopgoten) de horizontaalkrachten van het uitzettende ijs moet opvangen. Ger: “Leg daarom speciale drukkussens, kunststof boeien of hardschuimblokken in het bassin. Bij ronde bassins: 1x diagonaal, bij ovale en achtvormige bassins: gecentreerd in het midden in beide richtingen en bij rechthoekige bassins: 1x aan de lange zijde en 1x aan de korte zijde. Daarna kun je het bassin afdekken met een ‘winterkleed’ van een lichtdichte vezelversterkte folie. Het is belangrijk dat deze folie lichtdicht is om algengroei zo veel mogelijk te voorkomen.”

Elektrische verwarming

“Je kunt er ook voor kiezen de bovenste waterlaag (ongeveer 5 tot 10 centimeter) met elektrische verwarmingskabels of verwarmingselementen geleidelijk te verwarmen tot ongeveer 4 °C. Bij deze temperatuur neemt de dichtheid van het water toe en zakt de verwarmde, zwaardere laag naar beneden. Het lichtere water eronder stijgt, waardoor een continue, natuurlijke circulatie ontstaat die ijsvorming voorkomt. Dit verwarmingssysteem schakelt zichzelf in bij een bepaalde temperatuur en verbruikt daardoor niet onnodig stroom”, vertelt Ger.

Dompelpomp

Een relatief goedkope methode om circulatie van warmer en kouder water op gang te brengen, is het gebruik van een dompelpomp. Deze methode is geschikt voor bassins met een waterdiepte vanaf 1 meter. Ger: “Het opgepompte, warmere water wordt met een spuitstuk en slangen verdeeld over de korte en lange zijden van het bassin. Op deze manier voorkom je ijsvorming aan de randen. Met een thermostaat schakel je de dompelpomp in.”

Roestvaststalen platen

Een andere optie is het gebruik van roestvaststalen platen. Ger: “Deze platen brengen door geleiding de warmte uit de diepere waterlagen naar de vorstgrens. Daar ontstaat vervolgens een waterfilm tussen de bassinwand en het ijs.”

Voordelen van overwinteren met water zijn:

• Het water beschermt de bekleding van de bassins (van zowel tegels als kunststof folie) tegen vorstschade.
• In het voorjaar heb je een minder intensieve schoonmaak, omdat het verzamelde wintervuil in het water blijft drijven.

Nadelen van overwinteren met water zijn:

• Kies je voor verwarmen of circuleren met een dompelpomp? Dan maak je kosten voor elektriciteit en/of verwarming.
• Je krijgt te maken met regelmatige controle van de waterkwaliteit en controle op de functionaliteit van de vorstbeschermende maatregelen.
• Je moet regelmatig waterbehandelingsproducten blijven doseren.

Bescherming van installatie-onderdelen

“Bij het ‘winterklaar’ maken van een openluchtbad horen ook alle installatie-onderdelen: van leidingen tot de technische ruimte tot speeltoestellen. Ook voor deze onderdelen geldt dat vorst veel schade kan aanrichten als je niet op tijd de juiste voorzorgsmaatregelen treft”, vervolgt Ger. Dit zijn de aandachtspunten.

Filters

“Het is belangrijk dat je de aanwezige zandfilters in de wintermaanden droog wegzet”, vertelt Ger. De eerste stap is een grondige spoeling van de filters. Dit kun je combineren met het leegpompen van de bassins. Daarna open je de aftapvoorziening van het filter om het water weg te laten lopen. Het openen van het mangat of het demonteren van het kijkglas, geeft je de gelegenheid om het filtermateriaal te controleren en, waar nodig, los te maken, aan te vullen of te vervangen. Je kunt nu ook de inwendige coating van het filter controleren en eventueel herstellen. Als er ernstige beschadigingen zijn, dan moet je het filter legen, zandstralen en opnieuw coaten.

Leidingen

“Alle leidingdelen die water kunnen bevatten, kunnen in de winterperiode bevriezen. Het is dan ook belangrijk om álle leidingen te legen”, benadrukt Ger. Kun je de ruimtetemperatuur op 10 °C houden? Dan hoef je geen voorzorgsmaatregelen te nemen. Met afsluiters sluit je de volumestromen af en kun je leidingen laten leeglopen. In schachten of putten naast de bassins staan ook pompen met afsluiters. Bescherm die ook tegen vorst. Terugslagkleppen bij pompen zorgen ervoor dat er water in de leidingen blijft. Om dat te voorkomen, kun je de terugslagkleppen het beste uitbouwen. Vergeet ook niet de leidingen te legen die drink- of bronwater aanvoeren. Ook deze suppletieleidingen kunnen namelijk bevriezen, net als watermeters.

Pompen en motoren

In de winterperiode vormen hoogwater en stilstand de grootste risico’s voor pompen en motoren. Openluchtbaden liggen vaak in lagere gedeeltes van het landschap, bijvoorbeeld in de zomerbedding van een rivier. Bij regenoverlast bestaat het gevaar dat er water in de machinekamer terechtkomt. “Daarom moeten je alle onderdelen die gebruikmaken van elektriciteit goed tegen water beschermen”, vertelt Ger. Circulatiepompen leeg je door de onderste stop uit te draaien. Afgekoppelde motoren houd je bedrijfszeker door elke vier weken de waaier van de pomp handmatig rond te draaien. Hiervoor kun je de beschermkap van de motorwaaier verwijderen en de waaier een ‘slinger’ geven. Schakel de motor niet in; de mechanische asafdichting kan dan stuk lopen omdat die droog staat. Om roestvorming te voorkomen, kun je blanke machineonderdelen die niet zijn beschermd door verf, lak of coating invetten.

Doseerinstallaties

Doseerpompen (vlokmiddel, zuur, chloor en waterstofcarbonaat) kun je het beste uitbouwen en doorpompen met warm water. Zet ze vervolgens weg en voorzie ze voor aanvang van het nieuwe seizoen van nieuwe zuig- en persklepjes. Controleer gelijk het membraan, of in geval van een slangenpomp: de slang, op een goede conditie. Ger: “Bij een zoutelektrolyse-installatie, raad ik aan om de installatie uit en in bedrijf te laten nemen door de onderhoudsfirma.”
De middelen om de zwemwaterkwaliteit op peil te houden, zijn waterige oplossingen. De kunststof leidingen waar deze vloeistoffen doorheen lopen, zijn niet bestand tegen bevriezing. Ook deze leidingen moet je vochtvrij maken om te voorkomen dat ze kapotvriezen. Dat doe je door leidingen en uitgebouwde apparaten uit te blazen met droge lucht. Ger: “Zorg ervoor dat de zuig- en persleidingen van de doseerpompen zijn afgekoppeld en verwijder de ventielen. Leeg voorraadreservoirs van chemicaliën en reinig de reservoirs. Raadpleeg altijd eerst zorgvuldig de gebruiksaanwijzingen van de apparatuur.”

Toiletgebouwen en douches

Ook in de toiletgebouwen en douches moeten wintermaatregelen worden genomen, zoals leidingen legen, afsluiters afsluiten en toiletten desinfecteren. Ger: “Vergeet niet om de stankafsluiters onder de wastafels, urinoirs en toiletten te legen. Het stilstaand water in deze sifons kan bevriezen. Verwijder douchekoppen en ontkalk ze. Leeg eventuele voetspoelvoorzieningen en spoel ze.”

Buiteninstallaties en zonnepanelen

Om te voorkomen dat speel- en sporttoestellen en ander buitenmeubilair gaan roesten, vervuilen of rotten, kun je die het best opbergen of afdekken. Je kunt nu alvast een voorschot nemen op de voorjaarsschoonmaak door bewegende delen onder handen te nemen: reinigen, ontroesten, verven en invetten. Zijn er zonnepanelen aanwezig en wil je die buiten gebruik nemen? Neem dan contact op met de leverancier om de juiste procedure daarvoor te volgen.

Meer weten?

Goede waterkwaliteit is belangrijk. Daarvoor is een optimale overwintering van je bassin en alle installatie-onderdelen van belang. Heb je vragen over hoe jouw openluchtbad het best kan overwinteren? De experts van C-mark adviseren je graag. Neem contact op met één van onze adviseurs. Bel 088- 831 05 00 of mail naar c-mark@ftbnl.eurofins.com. 

<terug