“Wat kan er nou misgaan bij een spiksplinternieuwe drinkwaterinstallatie?”
Geplaatst op 29 september 2026
Een splinternieuw hotel, compleet met nieuwe kamers, nieuwe badkamers en een hele nieuwe drinkwaterinstallatie. Daar kan toch niks mee aan de hand zijn, en zeker geen legionellaprobleem spelen? Althans, dat denk je dan. Toch kan het al vóórdat de eerste gasten binnenstappen flink misgaan.
Rik van Wenum, legionella-adviseur bij Eurofins C-mark, maakte het mee: “Bij een nieuw hotel bleken onder andere verkeerde materialen te zijn gebruikt en waren leidingdiameters te groot. Dit zorgt voor lage stroomsnelheid in de leidingen, waardoor sneller biofilm kan ontstaan. Biofilm biedt een vruchtbare leefomgeving voor legionellabacteriën. Het gevolg: bij de oplevering troffen we meteen ernstige legionellaproblemen aan.”
Tip 1. Begin als er nog iets te veranderen valt
“Als we bij dat hotel tijdens de ontwerpfase of de bouw direct betrokken waren geweest, hadden we veel van die problemen kunnen voorkomen”, vertelt Rik. “Maar als alles eenmaal is aangelegd en leidingen zijn weggewerkt, wordt aanpassen ineens een stuk ingewikkelder en duurder. Daarom deze tip: denk niet pas bij de oplevering na over legionella, maar neem waterkwaliteit en legionellapreventie vanaf het ontwerp mee, bij nieuwbouw én renovatie. Daarmee voorkom je problemen bij ingebruikname, en kun je ook de tijd en kosten voor het beheer die daarna nodig zijn, flink beperken.”
Opwarming van koudwaterleidingen?
“Soms betrekken opdrachtgevers ons al tijdens het ontwerp van een drinkwaterinstallatie. Dan kun je nog veel aanpassen als dat nodig is. Bel je pas als alles al is aangelegd en afgewerkt, dan is dat een stuk lastiger”, legt Rik uit. “Laatst werd bij de renovatie van een woon-zorgcentrum het bestaande gebouw grotendeels gestript en de installaties volledig opnieuw aangelegd. In het eerste installatieontwerp liepen warme circulatieleidingen en koudwaterleidingen door dezelfde schachten. En dat vormt een risico. Legionella heeft onder andere warmte nodig om goed te kunnen groeien. Als je warme en koude leidingen samen in een schacht monteert, kun je opwarming van het koude water krijgen. Boven de 25 graden wil je absoluut niet uitkomen. Het liefst houd je koud water gewoon zo koud mogelijk.”
Samen naar een andere oplossing zoeken
Omdat de installatie nog niet was aangelegd, konden Rik en de installateur samen naar een andere oplossing zoeken. De circulatieleidingen kregen uiteindelijk een andere route en onnodige opwarming werd voorkomen. Rik: “Bij renovatie is in een vroeg stadium meekijken soms nog belangrijker dan bij volledige nieuwbouw. Je hebt dan immers te maken met de constructie en beschikbare ruimte van een bestaand gebouw, terwijl de installatie wel aan de huidige eisen moet voldoen.”
Tip 2. Laat het installatieontwerp kritisch bekijken
Een goede drinkwaterinstallatie ontwerp je eerst op papier. Daarbij kijkt Rik onder andere naar de eisen uit NEN 1006, de Waterwerkbladen en aandachtspunten rond hotspots. Rik: “Ik bekijk bijvoorbeeld hoe de drinkwaterleidingen door het gebouw lopen en of ze niet te dicht bij warme leidingen zijn ingetekend. Hoe ligt een koudwaterleiding ten opzichte van vloerverwarming? Lopen warme en koude leidingen samen door een schacht?”
Oog voor detail
Juist zulke details kunnen later grote gevolgen hebben. Daarom kunnen koude zones of extra isolatie nodig zijn. Rik: “Ook relevant is: wat is de diameter van het leidingwerk? Waar zitten de tappunten? Worden die naar verwachting voldoende gebruikt? Zijn de juiste, en geen extra onnodige keerkleppen opgenomen?”
Helemaal in de regelgeving
“Wij zijn constant met deze regelgeving bezig, die geldt voor drinkwaterinstallaties. Daardoor zien mijn collega’s en ik vaak vrij snel dingen waarvan je denkt: dit gaat straks niet lekker. Een installateur is tegelijkertijd natuurlijk vooral bezig met het daadwerkelijk aanleggen van die installatie. Juist die samenwerking werkt goed. Zonder de juiste kennis kan een installatie die op het eerste gezicht logisch lijkt te zijn aangelegd, in de praktijk toch problemen geven.”
Tip 3. Ontwerp het beheer er zoveel mogelijk uit
Een installatie kan technisch voldoen en tóch jarenlang veel beheer vragen. Rik: “Daarom adviseer ik om bij het ontwerp niet alleen te denken aan de oplevering, maar ook aan de tientallen jaren daarna. Alles wat je in het ontwerp al kunt voorkomen, hoef je later niet iedere week of ieder jaar te beheren. Denk bijvoorbeeld aan tappunten die nauwelijks gebruikt gaan worden. Een extra kraan lijkt misschien handig, maar als niemand hem gebruikt, moet je er daarna wel voor zorgen dat het water regelmatig wordt ververst.”
Ongebruikte wasmachineaansluiting en bezoekerstoilet
Rik denkt terug aan een luxe seniorencomplex. “In de woningen zaten een badkamer met toilet, een apart bezoekerstoilet met fontein en een eigen wasmachineaansluiting. In de praktijk gebruikte een groot deel van de bewoners de wasmachineaansluiting niet, omdat er ook een centrale wasruimte was. En het bezoekerstoilet? Ook dat werd in veel woningen nauwelijks gebruikt, omdat sommige mensen nagenoeg geen bezoek ontvingen. Dan heb je dus allerlei extra tappunten met weinig doorstroming. Meer voorzieningen klinkt luxe, maar het maakt het beheer niet altijd makkelijker.”
Doorstromend aansluiten en automatisch spoelend toilet
Soms kun je dat al in het ontwerp oplossen. “Een gevelkraan of wasmachineaansluiting kan bijvoorbeeld doorstromend worden aangesloten, zodat de leiding ook wordt ververst wanneer ergens verderop water wordt gebruikt. Ook een automatisch spoelend toilet aan het einde van een leiding kan helpen om regelmatig verversing te krijgen”, legt Rik uit.
Automatisch spoelende kranen, slimme sensoren en efficiënt keerklepmanagement
Andere maatregelen maken het beheer vooral efficiënter. Rik: “Denk aan automatisch spoelende kranen of sensoren die temperaturen registreren, zodat je metingen niet telkens handmatig hoeft uit te voeren. En soms is het juist slimmer om iets níét te plaatsen. Een extra keerklep lijkt misschien geen probleem, maar iedere keerklep die je plaatst, moet later ook gecontroleerd worden. Als die helemaal niet nodig is, zorgt dit voor onnodige beheerstaken en kosten.”
Thermisch desinfecteren? Kunnen we zelf
Ook bij mogelijke problemen in de toekomst kun je tijdens de bouw al vooruitdenken. Op sommige locaties adviseerden we bijvoorbeeld aansluitpunten waarmee gebruikers in een gebouw later zelf delen van de installatie thermisch kunnen desinfecteren. “Dat kost tijdens de bouw misschien wat extra, maar als je later een probleem hebt, kun je daardoor externe kosten besparen.”
Tip 4. Is de drinkwaterinstallatie aangelegd volgens het ontwerp?
Je hebt een goed ontwerp, maar vervolgens begint de bouw. En op de bouwplaats kan er zomaar iets veranderen. “Op een tekening kan een leiding bijvoorbeeld linksom langs een wand lopen. Tijdens de uitvoering denkt de installateur: als ik hem hier rechtdoor leg, beperk ik de lengte van de aanvoerleiding. Dat kan praktisch heel logisch zijn, maar de ontwerper heeft misschien bewust voor die andere route gekozen om opwarming van koudwaterleidingen te voorkomen. Daarom zijn bouwinspecties zo belangrijk.”
Gedacht aan positie van vloerverwarming, cv-leiding vergeten
“Bij een project had de installateur bijvoorbeeld heel bewust koude zones vrijgehouden van vloerverwarming. De drinkwaterleidingen zouden daardoor niet door de vloerverwarming worden opgewarmd. Er was zelfs extra marge genomen. Dat was écht goed bedacht”, blikt Rik terug. “Maar vervolgens liep er op een andere plek een cv-leiding langs de drinkwaterleiding. Daar had niemand aan gedacht. Gelukkig zagen we dat tijdens de bouw en kon het nog aangepast worden. Je kunt aan de voorkant alles goed bedenken, maar uiteindelijk wil je ook zien hoe het daadwerkelijk wordt aangelegd.”
Verschillende mensen, uiteenlopende kennis
Zeker omdat bij grote bouwprojecten veel verschillende monteurs en onderaannemers betrokken kunnen zijn. “Je ziet steeds vaker dat installatiebedrijven met een kleine eigen ploeg werken en daarnaast veel zzp’ers of andere monteurs inzetten. Dan zijn er op één project veel verschillende mensen bezig. Je kunt er niet automatisch vanuit gaan dat iedereen alle regelgeving precies kent. Een paar gerichte inspecties tijdens de bouw kunnen dan voorkomen dat een afwijking pas wordt ontdekt als leidingen achter plafonds, wanden of vloeren zijn verdwenen.”
Tip 5. Voorkom dat een nieuwe installatie al tijdens de bouw vervuild raakt
Zelfs als het ontwerp en de aanleg technisch kloppen, kan het tijdens de bouw nog misgaan. Hygiënisch werken is daarbij belangrijk. Rik: “Je wilt natuurlijk niet dat iemand een zaagje gebruikt voor een rioleringsbuis en daarna hetzelfde zaagje voor een drinkwaterleiding. En soms zien we tijdens de bouw overal stukken leiding liggen zonder dopje of tape. Daar kan van alles in waaien of in terechtkomen. Meestal loopt het goed af, maar bij monstername voor oplevering zien we dan wel verhoogde concentraties bacteriën.”
Proef op de som
De persproef is het volgende belangrijke moment. Daarbij controleer je of de installatie lekdicht is. Dat kan met drinkwater of met olievrije lucht. Rik: “Als het kan, zou ik zo lang mogelijk wachten met water in de installatie brengen. Met olievrije lucht kun je controleren of de installatie lekdicht is, zonder dat er al water in blijft staan waar bacteriën in kunnen groeien.”
Afpersen met drinkwater? Start het beheer!
Pers je wel af met drinkwater? Dan begint vanaf dat moment ook het beheer van de drinkwaterinstallatie. “Zodra de installatie gevuld is en op druk staat, moet je hem in gebruik nemen of goed blijven doorspoelen. Dat wordt nog weleens vergeten.” En dat kan vervelende gevolgen hebben. “Staat water wekenlang stil in een nieuwe installatie en blijken de microbiologische monsters vlak voor oplevering vervolgens niet goed? Dan kan reinigen en desinfecteren nodig zijn. Dan heb je een nieuwe installatie en begin je eigenlijk meteen al met problemen en bijbehorende kosten. Dat wil je natuurlijk voorkomen.”
Tip 6. Eindcontrole bij oplevering
Aan het einde van het bouwproces wil je weten of de installatie ook daadwerkelijk waterveilig kan worden gebruikt. Afhankelijk van het type gebouw en de situatie kunnen daar verschillende stappen bij horen, zoals een risicoanalyse, een beheersplan en microbiologische en legionellamonstername.
“Hiermee kun je veel ellende voorkomen”
Rik: “Het mooiste traject? Dat je eerst het installatieontwerp toetst, tijdens de bouw een aantal keer kijkt of het goed wordt uitgevoerd en vervolgens bij de oplevering de risicoanalyse, het beheersplan en de monstername doet. Dan heb je het hele traject gevolgd. Je hebt dan gecontroleerd of de installatie is aangelegd volgens relevante normen en richtlijnen op welke manier leidingen zijn gemonteerd en hoe je de installatie tijdens en na de bouw beheert. Natuurlijk kost het geld om daar tijdens het bouwtraject aandacht aan te besteden. Maar die kosten wegen vaak niet op tegen de ellende die je ermee kunt voorkomen.”
Bouwen of renoveren?
Eurofins C-mark kan tijdens verschillende fases van een nieuwbouw- of renovatieproject meekijken. Bijvoorbeeld via een beoordeling van het installatieontwerp of middels bouwinspecties. Ook ben je bij ons aan het juiste adres voor het opstellen van een risicoanalyse, beheersplan en het uitvoeren van monstername rond de oplevering. Meer weten? Neem contact met ons op via c-mark@ftbnl.eurofins.com of bel met onze specialisten: 088 - 831 05 00.